Pod blachę trapezową łaty układa się zwykle co 250 do 350 mm, licząc od osi do osi. Od tego zaczynasz, ale ostateczny rozstaw wynika z trzech rzeczy: wysokości profilu blachy, długości arkusza i strefy obciążenia śniegiem, w której stoi budynek. Przy profilu T18 i krótkich arkuszach zejdziesz do 250 mm, przy T55 na płytkim dachu utrzymasz 400 mm.
Dalej znajdziesz gotowe rozstawy dla najczęstszych profili, sposób wyliczenia rozstawu pod konkretny arkusz, wymiary łat i kontrłat oraz kolejność montażu. Na końcu przelicznik, ile metrów bieżących łaty potrzebujesz na swój dach.
Rozstaw łat pod blachę trapezową: gotowa tabela
| Profil blachy | Wysokość fali | Rozstaw łat (oś-oś) | Uwagi |
|---|---|---|---|
| T8, T10 | 8-10 mm | 200-250 mm | Profile o niskiej sztywności, wymagają gęstego podparcia. Częściej stosowane jako pokrycie ścienne niż dachowe. |
| T18 | 18 mm | 250-300 mm | Najpopularniejszy profil dachowy na budynki gospodarcze i wiaty. Przy dachu poniżej 12° trzymaj się dolnej granicy. |
| T20, T25 | 20-25 mm | 300-350 mm | |
| T35 | 35 mm | 350-450 mm | Profil konstrukcyjny, dobrze pracuje na większych rozpiętościach. |
| T50, T55 | 50-55 mm | 450-600 mm | Przy tych profilach łaty przechodzą często w płatwie o większym przekroju. |
| Blachodachówka modułowa | zależny od modułu | równy modułowi płytki, zwykle 350-400 mm | Rozstaw narzuca producent, nie da się go dobrać dowolnie. |
| Dachówka ceramiczna i betonowa | – | 310-350 mm | Rozstaw wyznacza się z rzeczywistego rozstawu krycia dachówki. |
Rozstaw podajemy w osiach łat, czyli od środka jednej łaty do środka następnej. Producenci blachy podają to samo jako "maksymalny rozstaw podpór". Jeśli w karcie technicznej arkusza jest wartość niższa niż w tabeli, obowiązuje karta techniczna.
Trzy poprawki, o których się zapomina
Kąt nachylenia połaci. Poniżej 15° zmniejsz rozstaw o mniej więcej 10 cm w stosunku do wartości bazowej. Na płaskiej połaci woda schodzi wolniej, arkusz pracuje bardziej na ugięcie i łatwiej o klawiszowanie blachy między łatami. Powyżej 30° możesz dodać 5 do 10 cm.
Strefa śniegowa. W strefach III, IV i V obciążenie śniegiem gruntu przekracza 1,2 kN/m² i rozstaw z tabeli trzeba zawęzić. Praktyczna zasada: w strefie III odejmij 10%, w strefie IV i V przejdź o jeden profil wyżej albo zagęść łaty o 15%.
Pierwsza łata przy okapie. Ta jedna nigdy nie jest w regularnym rozstawie. Montuje się ją niżej, żeby arkusz miał podparcie na samym końcu i nie uginał się na wysięgu. Standardowo wysunięcie blachy poza okap to 4 do 5 cm.
Łata a kontrłata: czym się różnią
Mylenie tych dwóch elementów jest najczęstszym błędem przy pierwszym dachu. Nie zamieniają się rolami i nie da się jednego użyć zamiast drugiego.
Kontrłata idzie wzdłuż krokwi, czyli równolegle do spadku, bezpośrednio na membranę dachową. Jej zadaniem nie jest przenoszenie obciążenia, tylko odsunięcie łat od membrany i stworzenie szczeliny wentylacyjnej, którą powietrze przechodzi od okapu do kalenicy. Standardowy przekrój to 25x50 mm. Grubość 25 mm to minimum, przy dłuższych połaciach (powyżej 10 m) stosuje się 40 mm, żeby szczelina wentylacyjna była wydajniejsza.
Łata idzie w poprzek krokwi, czyli prostopadle do spadku, na kontrłatach. Ta przenosi ciężar pokrycia i to jej rozstaw liczymy. Standardowe przekroje to 38x58 mm i 40x60 mm, przy większych rozpiętościach krokwi 50x60 mm.
Kolejność warstw od dołu: krokiew, membrana, kontrłata, łata, pokrycie. Odwrócenie kontrłaty i łaty zamyka wentylację i po dwóch, trzech sezonach kończy się zawilgoconą membraną i pleśnią na krokwiach.
Co ile kontrłaty pod blachę trapezową
Kontrłaty nie mają własnego rozstawu do wyliczenia. Mocujesz je po jednej na każdą krokiew, więc ich rozstaw jest równy rozstawowi krokwi, czyli zwykle 80 do 100 cm. Jedyna decyzja to grubość: 25 mm na typowy dach, 40 mm przy połaci powyżej 10 m albo przy pokryciu, które wymaga intensywniejszej wentylacji.
Wymiary łat i kontrłat
| Element | Przekrój | Kiedy stosować |
|---|---|---|
| Kontrłata | 25x50 mm | Standard, połać do 10 m |
| Kontrłata | 40x50 mm | Połać powyżej 10 m, dach z pełnym deskowaniem |
| Łata | 38x58 mm | Rozstaw krokwi do 80 cm, pokrycie lekkie (blacha trapezowa, blachodachówka) |
| Łata | 40x60 mm | Rozstaw krokwi do 90 cm, standard dla dachówki |
| Łata | 50x60 mm, 50x70 mm | Rozstaw krokwi powyżej 90 cm, pokrycie ciężkie |
Drewno na łaty i kontrłaty to w praktyce zawsze sosna. Klasa wytrzymałościowa dla łat konstrukcyjnych to C24, choć przy lekkim pokryciu i gęstym rozstawie krokwi wystarczy drewno sortowane wizualnie. Wilgotność przy montażu powinna mieścić się w przedziale 18 do 20%. Łata mokra, prosto z tartaku, po wyschnięciu skręci się i wypchnie pokrycie.
Impregnacja. Łaty i kontrłaty pracują w klasie użytkowania 2, czyli pod pokryciem, bez bezpośredniego kontaktu z opadami, ale w warunkach okresowego zawilgocenia. Impregnacja zanurzeniowa jest tu wystarczająca i standardowa. W ofercie Woodrive obie pozycje są dostępne w wersji impregnowanej środkiem KORASIT TS, chroniącym przed grzybami i owadami technicznymi.
Produkty do tego zastosowania:
- Kontrłata impregnowana 25x50 mm, długości 3,5 / 4,0 / 5,0 m, 3,08 zł/mb
- Kontrłata nieimpregnowana 25x50 mm, 2,94 zł/mb
- Łata impregnowana 38x58 mm, 4,57 zł/mb
- Pełna kategoria łat i kontrłat
Jak wyliczyć rozstaw łat pod konkretny arkusz
Tabela daje wartość bezpieczną. Jeśli chcesz rozstaw dopasowany do arkuszy, które faktycznie kupiłeś, policz go tak:
Krok 1. Zmierz długość połaci od okapu do kalenicy, w linii spadku. Załóżmy 6,20 m.
Krok 2. Sprawdź w karcie technicznej blachy maksymalny rozstaw podpór dla twojego profilu i grubości. Dla T18 o grubości 0,5 mm to zwykle 300 mm.
Krok 3. Podziel długość połaci przez maksymalny rozstaw i zaokrąglij w górę do pełnej liczby. 6,20 m ÷ 0,30 m = 20,67, czyli 21 pól.
Krok 4. Podziel długość połaci przez liczbę pól. To twój rzeczywisty rozstaw. 6,20 m ÷ 21 = 0,295 m, czyli 295 mm.
Krok 5. Liczba łat to liczba pól plus jeden, czyli 22 sztuki na tej połaci. Doliczasz jeszcze łatę okapową i łatę kalenicową, jeśli konstrukcja ich wymaga.
Zaokrąglaj w górę. Zaokrąglenie w dół daje rozstaw większy od dopuszczalnego i blacha zacznie klawiszować pod śniegiem.
Montaż łat i kontrłat krok po kroku
1. Membrana dachowa. Rozkładasz od okapu w górę, pasami poziomymi, z zakładem 10 do 15 cm. Membrana musi być lekko przewieszona między krokwiami, około 1 do 2 cm luzu, żeby skropliny spływały po niej, a nie stały. Napięta jak struna membrana zbiera wodę na styku z kontrłatą.
2. Kontrłaty. Przybijasz wzdłuż każdej krokwi, bezpośrednio na membranę. Gwoździe pierścieniowe 3,4x90 mm albo wkręty ciesielskie 5x80 mm, co 30 do 40 cm. Pod kontrłatą daj taśmę uszczelniającą, żeby zamknąć każde przebicie membrany. Bez niej każdy gwóźdź jest dziurą, przez którą woda wchodzi pod membranę.
3. Wytyczenie rozstawu. Odmierzasz rozstaw na dwóch skrajnych kontrłatach, zaznaczasz ołówkiem ciesielskim i naciągasz sznur traserski. Nigdy nie odmierzaj każdej łaty osobno od poprzedniej, bo błędy się kumulują i przy dwudziestej łacie jesteś kilka centymetrów obok.
4. Łata okapowa. Idzie pierwsza, niżej niż wynikałoby z regularnego rozstawu. Jej zadaniem jest podparcie krawędzi arkusza i utrzymanie właściwego wysięgu poza okap.
5. Łaty właściwe. Od okapu w stronę kalenicy, po sznurze. Mocowanie: dwa gwoździe albo wkręty w każdym skrzyżowaniu z kontrłatą. Styki łat wypadają zawsze na kontrłacie, nigdy w polu.
6. Kontrola przed pokryciem. Przyłóż łatę murarską 2 m w kilku miejscach połaci. Odchyłka powyżej 5 mm na 2 m będzie widoczna na gotowej blasze jako falowanie. Sprawdź też przekątne połaci, różnica powyżej 2 cm oznacza, że pokrycie zacznie uciekać w bok.
7. Blacha. Układasz od strony przeciwnej do przeważających wiatrów, żeby zakłady nie stały pod wiatr. Mocowanie wkrętami farmerskimi z podkładką EPDM, w dolinie fali, w każdej łacie przy krawędziach arkusza i co drugą łatę w polu.
Ile łat i kontrłat potrzebujesz
Szybki przelicznik na 1 m² połaci:
| Element | Rozstaw | Zużycie na 1 m² |
|---|---|---|
| Kontrłata | co 90 cm (rozstaw krokwi) | ok. 1,1 mb |
| Łata przy rozstawie 250 mm | co 25 cm | 4,0 mb |
| Łata przy rozstawie 300 mm | co 30 cm | 3,3 mb |
| Łata przy rozstawie 350 mm | co 35 cm | 2,9 mb |
| Łata przy rozstawie 400 mm | co 40 cm | 2,5 mb |
Przykład. Dach dwuspadowy o powierzchni połaci 120 m², blacha T18, rozstaw łat 300 mm, krokwie co 90 cm.
- Łaty: 120 × 3,3 = 396 mb
- Kontrłaty: 120 × 1,1 = 132 mb
- Zapas na docinki: 7%, czyli łącznie ok. 424 mb łaty i 141 mb kontrłaty
Przy cenach z oferty Woodrive (łata impregnowana 38x58 mm za 4,57 zł/mb, kontrłata impregnowana 25x50 mm za 3,08 zł/mb) daje to około 1 938 zł za łaty i 434 zł za kontrłaty, razem niecałe 2 400 zł netto na cały dach, czyli mniej więcej 20 zł na metr kwadratowy połaci.
Przy takiej stawce różnica między łatą impregnowaną a nieimpregnowaną, albo między przekrojem 38x58 a 40x60, to kilkaset złotych na całym dachu. Łacenie jest jedną z tych warstw, do której po zamknięciu połaci nie ma już dostępu, więc oszczędność w tym miejscu wraca po latach jako demontaż pokrycia.
Pięć błędów, które kosztują najwięcej
Rozstaw dobrany do dachówki, nie do blachy. Rozstaw 350 do 400 mm jest poprawny dla blachodachówki i dla dachówki. Pod blachę trapezową T18 jest o 50 do 100 mm za duży i kończy się klawiszowaniem pokrycia.
Kontrłata pominięta. Blacha przybita na łaty leżące bezpośrednio na membranie nie ma wentylacji. Skropliny nie mają którędy odejść i po dwóch sezonach membrana jest mokra, a łaty zaczynają pleśnieć od spodu.
Łaty mokre. Drewno o wilgotności powyżej 25% po wyschnięciu skręca się i wygina. Przy pokryciu z blachy widać to gołym okiem jako fala na połaci.
Styk łat w polu. Łata połączona w połowie rozpiętości między kontrłatami przenosi obciążenie w jednym punkcie i ugina się pod śniegiem. Styki zawsze na podporze.
Odmierzanie łaty od łaty. Każdy pomiar niesie kilkumilimetrowy błąd. Przy dwudziestu łatach robi się z tego 4 do 5 cm rozjazdu, którego przy pokryciu już nie da się nadrobić.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co ile łaty pod blachę trapezową T18? 250 do 300 mm. Przy dachu o nachyleniu poniżej 12° i w strefach śniegowych III i wyżej trzymaj się 250 mm.
Jaki rozstaw łat przy blasze trapezowej T35? 350 do 450 mm. Profil T35 jest znacznie sztywniejszy i przenosi obciążenie na większej rozpiętości.
Czy pod blachę trapezową potrzebne są kontrłaty? Tak, przy każdym dachu ocieplonym i przy każdym dachu z membraną. Wyjątkiem są proste zadaszenia i wiaty bez membrany, gdzie blachę mocuje się bezpośrednio do płatwi.
Jaki przekrój łaty pod blachę trapezową? 38x58 mm przy rozstawie krokwi do 80 cm, 40x60 mm przy rozstawie do 90 cm. Blacha trapezowa jest pokryciem lekkim, więc łata 50x70 mm jest tu zwykle przewymiarowana.
Czy łaty muszą być impregnowane? Nie ma takiego wymogu formalnego, ale przy dachu, który ma stać 30 lat, impregnacja zanurzeniowa kosztuje kilka procent więcej i eliminuje ryzyko rozwoju grzybów w warstwie, do której po zamknięciu połaci nie ma już dostępu.
Co ile przykręcać blachę trapezową do łat? W każdej łacie na skrajnych falach arkusza i co drugą łatę w polu. Wkręty idą w dolinę fali, nie w grzbiet, i dokręca się je do momentu lekkiego zaciśnięcia podkładki EPDM.
Czy rozstaw łat liczy się od osi czy od krawędzi? Od osi do osi. Producenci blachy podają maksymalny rozstaw podpór, co oznacza dokładnie odległość między środkami łat.
